.jpg)
«جاهلیت مدرن»؛ ابزارِ استکبار برای استحاله تمدنی و مسدودسازیِ مسیر پیشرفت دانش ایرانی
مرتضی زارعی
دانشجوی کارشناسی ارشد رشته نرم افزار دانشگاه یزد
مفهوم «جاهلیت مدرن» که در بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی مورد تأکید قرار گرفت، نه یک تعبیر صرفاً تاریخی، بلکه هشداری استراتژیک درباره یکی از پیچیدهترین ابعاد «جنگ شناختی» در دنیای معاصر است. این پدیده که در تقابل ماهوی با «دانش ایرانی» و تمدن نوین اسلامی قرار دارد، چالشی ساختاری است که نیازمند واکاوی دقیق و برخورد هوشمندانه است.
۱. جاهلیت مدرن؛ نادانیِ سازمانیافته: برخلاف تصورات تقلیلگرایانه که جاهلیت را صرفاً به معنای فقدان سواد میانگارند، «جاهلیت مدرن» در دنیای امروز به معنای «تولید و ترویج نادانیِ سازمانیافته» است. در این پارادایم، تکنولوژی نه در خدمت تعالی بشر، بلکه به ابزاری برای ترویج خرافاتِ مدرن، شبهعلم و سطحینگری بدل شده است. در عصر انفجار اطلاعات، «بحران مرجعیت» باعث شده تا قدرت تشخیص «دانش معتبر» از «اطلاعات زرد» به شدت کاهش یابد و مسائل پیچیده جهان به شعارهای احساسی و کلیشهای تقلیل یابد تا تفکر انتقادی در نطفه خفه شود.
۲. دانش ایرانی در محاصره دو تهدید: دانش ایرانی که همواره بر پایه حکمت، خردورزی و تعامل پویا با جهان استوار بوده، امروز از دو سو تحت فشار است: نخست، «نوستالژیگرایی افراطی» که با بسنده کردن به افتخارات تاریخی، مانع از تولید دانش نو میشود و دوم، «گسست از سنتهای علمی خودی» که نهادهای آموزشی را به مصرفکنندگانِ منفعلِ دستاوردهای بیگانه تبدیل کرده است. این در حالی است که تمدن اسلامی همواره بر تلفیق ماهرانه علم و ایمان، عقلانیت و معنویت تأکید داشته است.
۳. جنگ شناختی؛ تصرف ذهنها به جای خاک: واقعیت دردناک این است که دشمن در جنگهای مدرن، به جای تصرف خاک، «تصرف ذهنها و از کار انداختن ارادهها» را هدف قرار داده است. ترویج ناامیدی، بزرگنمایی بحرانها و القای احساس بیاثری، استراتژیهایی است که با هدف خارج کردن نیروی پیشران جامعه (جوانان) از چرخه سازندگی طراحی شده است. مهاجرت مغزها و توقف بازتولید قدرت، نتیجه مستقیم همین «استراتژیِ ناامیدی» است.
۴. راهکار؛ از «امید واقعبینانه» تا کنشگری مستمر: برای عبور از این وضعیت، راهی جز «امید واقعبینانه» و «معرفتیسازی» وجود ندارد. مقابله با این جریان، نه با شعار، بلکه با مسلح شدن به سواد رسانهای، احیای سنت مناظره و گفتگو، و تمرکز بر حوزههای اثرگذار شخصی ممکن است. پیروزی در این میدان، یعنی حفظ سلامت روان و ایستادگی بر اصول در میانه آشوبِ رسانهای.
یکی از اهداف بعثت پیامبر اکرم (ص) مبارزه با جاهلیت بود. دنیای امروز نیز با جاهلیت مدرن تمدن غربی مواجه است. تمدن اسلامی با تمدن غربی که بر پایه حرص و طمع و آزمندی تشکیلشده تفاوت های اساسی دارد. پیامبر اکرم صلوات الله علیه با جاهلیت زمان خودشان جنگیدند، اما جاهلیت مدرن پیچیدهتر و شدیدتر از جاهلیت دوران پیامبر است؛ چون جاهلیت دوران پیامبر مسلح به فناوری و علم نبود، ولی جاهلیت مدرن مسلح به علم و فناوری برای جنایت بیشتر است. جاهلیت دوران پیامبر مبتنی بر بیخردی و حرص و طمع و ثروت و قدرت و شهوت و زیادهخواهی و استکبار و لجاجت و خیرهسری بود که دقیقاً همین مؤلفهها را به شکل پیچیدهای در جاهلیت مدرن آمریکایی مشاهده میکنیم. همانگونه که حضرت آقا امام قائد و شهیدمان اشاره کردند، آنها جنگهای منطقهای و بینالمللی راه میاندازند اینکه بتوانند اسلحه مدرن خودشان را برای جنایت بیشتر بفروشند. جاهلیت مدرن، جاهلیت علم منهای ایمان است؛ اما جاهلیت دوران رسول اکرم صلیاللهعلیهوآلهوسلم جاهلیت عاری از ایمان و علم است. تمدن اسلامی مبتنی بر تلفیق ماهرانه علم و ایمان؛ عقلانیت و معنویت؛ عدالت و آزادی و اخلاق و عقل است که پیامبر اکرم بر پایه رحمت جهانی آن را بشارت دادند.
رهبر معظم انقلاب، نمونه واضح و کامل جاهلیت مدرن امروز را آمریکا دانستند. جاهلیت مدرن استکباری و نظام سلطه جاهلیت بحرانخیز و تولیدکننده بحرانهای زیادی است. بعد از جنگ جهانی اول، جامعه ملل را برای جلوگیری از جنگ و تحقق صلح و امنیت ساختند، اما جنگها ادامه پیدا کرد و جنگ جهانی دوم شکل گرفت. بعد از جنگ جهانی دوم، کشورهای پیروز شورای امنیت را با شعار تحقق صلح و امنیت بینالملل شکل دادند، اما نهتنها صلح و امنیت بینالملل شکل نگرفت، بلکه جنگهای شدیدتری از آن موقع تا حالا با جنایتهای گوناگون و بحرانهای بیشمار رخ داده است.
و کلام پایانی؛ امروز، تمدن نوین اسلامی بر مدار ایمان و عمل صالح، تنها راه پایان دادن به بحرانهای ناشی از جاهلیت مدرن است. همانگونه که در بیانیه «گام دوم» نیز ترسیم شده است، خودسازی، جامعهپردازی و تمدنسازی بر مدار رهبری الهی، تنها مسیر پیش روی ملت ایران برای عبور از این پیچ تاریخی و تحقق قرن آینده به عنوان قرن حاکمیت اسلام ناب است.
خبرنگار فاطمه عباس آباد
